Вайшешика


Вайшешика
Вайшешика (санскр. "вишеша" – ерекшелік, айырмашылық) – үнді философиясының классикалық кезеңіндегі индуистік философиялық мектеп, алты даршаналардың (І мыңжылдықтың ортасына қарай Үндіде қалыптасқан философиялық мектептердің) бірі. Мектептің бұлай аталуына өз жүйесінде "айырмашылық" ұғымына айырықша мән беретіндігі себеп болды. Вайшешика басқа даршанаға – ньяяға жақын, әсіресе олардың таным теориялары ұқсас, кейін онымен бір жүйе құрды. Вайшешика онтологиялық (болмыс), ал ньяя логикалық-гносеологиялық (таным) проблематикасын зерттеумен айналысты. Бұл екі жүйедегі басты мақсат – индивидуалды (жеке) "Менді" кез-келген азап-қайғыдан толық құтқару. Азап-қайғының себебі – білмеуде, білімсіздікте. Сондықтан азаптан құтылуға – шындықты дұрыс тану арқасында ғана қол жеткізуге болады.
Вайшешика философиясының негізгі (исходный) пункті - рационализм. Бұл ретте болмыстың да, танымның да қатар құрылымдары болатын категориялар жүйесі көзге түседі: субстанция (дравья), сапа (гуна), іс-әрекет (карма), жалпылық (саманья), тәнділік немесе бөлінбестік (самавая); кейде бұл тізімге бейболмыс (абхава) қосылады.
Вайшешикада субстанция тоғыз түрде көрсетіледі: атомдардан (параману) құралған төрт бхута (санскр. "бху" – болу: барлық (бар болу), қалыптасқандық), яғни жер, су, ауа, от (жарық), кейде эфир және бес құралмағандық: эфир (акаша), кеңістік (дик), уақыт (кала), пайымдау немесе ішкі сезім (манас), рух (атман).
Вайшешика ілімінің маңызды бөлігі – барлық физикалық объектілердің бар болуын түсіндіретін атомистік (параманулық) теория. Параману мәңгілік, ешкім жасамаған, бір-бірінен және сан мен сапа жағынан бхуттардың (субстанциялардың) қасиеттерімен ерекшелінеді. Гносеологияда ньяя – вайшешика төрт дербес праманаларды (анық білімді алудың құралын немесе қайнар көзін білдіретін ұғым) мойындаған: сезімдік тәжірибе (пратьякша), логикалық (қисындық) қорытынды (анумана), салыстыру (упамана), аян (откровение - шабда).

Философиялық терминдердің сөздігі. - Павлодар: ПМПИ. . 2011.

Синонимы:

Смотреть что такое "Вайшешика" в других словарях:

  • ВАЙШЕШИКА —         (санскр., от вишеша различие, особенность), др. инд. филос. школа, признающая авторитет Вед, но опирающаяся в своей теории на независимые основания. Близка к нъяе, с которой образовала позднее единую школу; по происхождению отражает,… …   Философская энциклопедия

  • ВАЙШЕШИКА — ВАЙШЕШИКА, одна из 6 ортодоксальных (признающих авторитет вед) систем древнеиндийской философии. Основателем считается Канада (после 3 века до нашей эры). В полемике с буддизмом отстаивала реальное существование категорий наряду с вещами. Считала …   Современная энциклопедия

  • ВАЙШЕШИКА — одна из 6 ортодоксальных (признающих авторитет вед) систем индийской философии. Основана Канадой. В полемике с буддизмом отстаивала реальное существование категорий наряду с вещами. В атомистической концепции вайшешики, в отличие от… …   Большой Энциклопедический словарь

  • вайшешика — сущ., кол во синонимов: 1 • школа (68) Словарь синонимов ASIS. В.Н. Тришин. 2013 …   Словарь синонимов

  • Вайшешика — ВАЙШЕШИКА, одна из 6 ортодоксальных (признающих авторитет вед) систем древнеиндийской философии. Основателем считается Канада (после 3 века до нашей эры). В полемике с буддизмом отстаивала реальное существование категорий наряду с вещами. Считала …   Иллюстрированный энциклопедический словарь

  • Вайшешика — Статья из раздела Философия индуизма Школы Санкхья · Йога …   Википедия

  • ВАЙШЕШИКА — [санскр. , от особенное, отличное], инд. философская школа, одна из 6 ортодоксальных даршан. Признавая авторитет Вед, В. развивает свои доктрины на независимых основаниях. Наиболее известна своей системой категорий (падартха) и учением об атомах …   Православная энциклопедия

  • Вайшешика — (от санскр. вишеша особенный, отличный)         одна из шести ортодоксальных индуистских систем древнеиндийской философии. По традиции, основоположником В. считается Канада, которому приписывается создание основного произведения этой системы… …   Большая советская энциклопедия

  • ВАЙШЕШИКА —         (от вишеша , т. е. философия различий) одна из ортодоксальных даршан, близко связанная с нъяей. В лит ре школы древние Вайшешика сутры имеют меньшее значение сравнительно с трудом Прашастапады (IV V вв.) Падартхадхармасанграха , т. е.… …   Словарь индуизма

  • вайшешика — одна из 6 ортодоксальных (признающих авторитет вед) систем индийской философии. Основана Канадой. В полемике с буддизмом отстаивала реальное существование категорий наряду с вещами. В атомистической концепции вайшешики, в отличие от… …   Энциклопедический словарь

Книги

Другие книги по запросу «Вайшешика» >>


Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.